5 sneaky ways stores get you to spend more
0:06
Bạn sắp mua một chiếc tai nghe giá rẻ thì bắt gặp món hời thật sự.
You're about to buy some bargain bin headphones when you spot a real bargain.
0:12
Cặp này đắt hơn, nhưng đang được bán với giá chỉ bằng một nửa thường lệ.
This pair is more expensive, but it's selling for half its usual price.
0:18
Chắc chắn đây là món hời hơn, đúng không?
Surely this is the better buy, right?
0:21
Có thể!
It’s possible!
0:22
Tuy nhiên, cũng có thể bạn đang mắc bẫy một mánh khóe tâm lý
However, it’s also possible you’re falling for a psychological trick
0:28
mà các nhà bán lẻ dùng để tác động đến món bạn mua và số tiền bạn sẵn lòng trả.
retailers use to influence what you buy and what you’re willing to pay.
0:34
Từ cuối thế kỷ 19, lý thuyết kinh tế thường cho rằng người tiêu dùng
From the late 1800s, economic theory often assumed that consumers
0:39
là những người hành động lý trí, luôn chọn phương án tài chính tối ưu.
were rational actors who pursued the optimal financial choice.
0:44
Nhưng dù nhìn chung người tiêu dùng khá lý trí,
But while consumers are reasonably rational on average,
0:48
họ cũng dễ mua sắm bốc đồng, bị người bán hàng khéo léo thuyết phục,
they’re also vulnerable to impulse purchases, savvy salespeople,
0:53
và chịu tác động của những yếu tố bên ngoài khác khiến họ, nói sao nhỉ, thiếu lý trí.
and other external factors that make them, well, irrational.
0:59
Các nhà tâm lý học thế kỷ 20 nghiên cứu những yếu tố này
20th century psychologists investigating these factors
1:03
nhận ra rằng con người hiếm khi đưa ra quyết định hoàn toàn logic.
learned that human decision making is rarely perfectly logical.
1:08
Đến thập niên 1970, nghiên cứu này góp phần khai sinh kinh tế học hành vi,
And by the 1970s, this research informed the birth of behavioral economics,
1:15
một lĩnh vực mới nghiên cứu giao điểm giữa kinh tế học và tâm lý học.
a new field exploring the intersection of economics and psychology.
1:21
Kinh tế học hành vi dựa trên một giả định mới,
Behavioral economics operated off a new assumption,
1:25
do Herbert Simon, người đoạt giải khoa học kinh tế, đề xuất.
introduced by economic sciences laureate Herbert Simon.
1:30
Mô hình của ông, gọi là “tính duy lý giới hạn”,
His model, called “bounded rationality,”
1:33
cho rằng người tiêu dùng có thông tin hạn chế, thời gian hạn chế,
argued that consumers have limited information, limited time,
1:38
và nhiều ràng buộc tâm lý
and various psychological constraints
1:40
khiến họ không chọn phương án tài chính tối ưu,
that lead them not to the optimal financial choice,
1:44
mà chỉ chọn phương án khiến họ thấy hài lòng.
but simply one they feel good about.
1:47
Vậy ta quyết định thế nào là đủ tốt?
So how do we decide what's good enough?
1:50
Thay vì dùng logic,
Rather than using logic,
1:52
các nhà kinh tế học hành vi cho rằng ta dựa vào những lối tắt tư duy—
behavioral economists say we fall back on heuristics—
1:57
lối tắt tư duy giúp quyết định dễ dàng và nhanh chóng hơn.
mental shortcuts for making decisions easier and faster.
2:01
Ví dụ, lối tắt neo
For example, the anchoring heuristic
2:04
cho rằng thông tin đầu tiên bạn nhận được
suggests that the first piece of information you get
2:07
sẽ trở thành mốc tham chiếu cho những quyết định sau này.
becomes your baseline for future decision making.
2:11
Vậy nếu món đầu tiên trong thực đơn giá 50 đô,
So if a menu's first item costs $50,
2:15
bạn sẽ so sánh các mức giá khác với mốc đó.
you'll compare other prices against that reference point.
2:19
Các nhà tâm lý học như Daniel Kahneman cho rằng lối tắt tư duy chi phối nhiều lựa chọn của người tiêu dùng—
Psychologists like Daniel Kahneman thought heuristics predict many consumer choices—
2:25
nghĩa là chúng có thể bị thao túng để kiểm soát họ.
which means they can be manipulated to control them.
2:29
Chẳng hạn, dù chiếc tai nghe giảm giá kia được giảm 50%,
Case in point, while those discounted headphones might be 50% off,
2:35
cũng có thể giá gốc vốn đã bị nâng lên từ đầu.
it’s also possible the original price was inflated to begin with.
2:40
Neo giá chỉ là một trong nhiều lối tắt tư duy mà các nhà bán lẻ khai thác.
Anchoring is just one of many heuristics retailers exploit.
2:45
Thử xem nhé: bạn sẽ mua sản phẩm tẩy rửa nào trong số này?
Consider this: which of these cleaning products would you buy?
2:50
Còn bây giờ thì sao?
How about now?
2:52
Cả hai đều hiệu quả như nhau và giá gần như bằng nhau,
Both are equally effective and basically cost the same,
2:56
nhưng cách dùng từ và định giá khéo léo khiến một loại hấp dẫn hơn.
but careful language and pricing makes one more appealing.
3:00
Đây là hiệu ứng đóng khung,
This is the framing effect,
3:03
một trong nhiều hiện tượng tâm lý
and it’s one of several psychological phenomena
3:06
làm suy giảm khả năng định giá của chúng ta.
that short circuit our ability to assign value.
3:10
Đây là ví dụ về một hiện tượng khác:
Here’s an example of another:
3:12
một số cửa hàng tạp hóa ở Mỹ từng khuyến khích khách hàng
some American grocery stores tried encouraging customers
3:16
mang túi mua sắm tái sử dụng bằng cách tặng khoản giảm giá 5 xu.
to bring reusable shopping bags by offering a 5 cent credit.
3:21
Nhưng cách này kém hiệu quả hơn việc thu phí 5 xu
But this proved less effective than charging a 5 cent fee
3:26
khi dùng túi dùng một lần.
for using disposable bags.
3:28
Nói cách khác,
In other words,
3:29
mong muốn tránh mất 5 xu tạo động lực mạnh hơn mong muốn được thêm 5 xu.
the desire to avoid losing 5 cents was more motivating than gaining 5 cents.
3:36
Đây gọi là ác cảm mất mát,
This is called loss aversion,
3:38
và nhà bán lẻ khơi dậy nỗi sợ mất giá trị
and retailers trigger this fear of losing value
3:42
bằng cách nhấn mạnh hàng giảm giá sắp hết hoặc sắp hết hạn.
by emphasizing a sale’s scarcity or looming deadline.
3:47
Tất cả những chiêu này cho thấy cảm nhận của ta về giá trị quan trọng hơn
All these tactics suggest our perception of value is more important
3:53
giá trị thực của món hàng.
than what something is actually worth.
3:56
Và tác động ấy sâu sắc hơn bạn tưởng.
And that effect goes deeper than you might think.
3:59
Trong một nghiên cứu năm 2008, người tham gia được đưa vào máy MRI
In a 2008 study, subjects were put into MRI machines
4:04
và nếm thử rượu từ năm chai có giá tăng dần.
and treated to samples from five bottles of increasingly expensive wine.
4:10
Người tham gia cho biết họ thích những mẫu rượu đắt tiền hơn,
Participants reported preferring the expensive samples,
4:14
và ảnh MRI xác nhận điều đó.
and MRI images confirmed this claim.
4:18
Nhưng thực ra họ chỉ nếm thử rượu từ ba chai,
But in reality they only tasted three bottles,
4:22
trong đó hai chai rẻ nhất được dùng thay cho hai chai đắt nhất.
with the two cheapest pulling double duty as the two priciest.
4:27
Dĩ nhiên, nhà bán lẻ không chỉ thao túng cảm nhận của bạn,
Of course, retailers don’t just manipulate your perception,
4:32
họ còn kiểm soát không gian mua sắm.
they control the spaces you shop.
4:35
Siêu thị thường đặt các mặt hàng có biên lợi nhuận cao ngang tầm mắt
Supermarkets often place high-margin items at eye level
4:40
và thiết kế cửa hàng để dẫn bạn đi ngang qua chúng.
and design stores to guide you past them.
4:44
Nhà kinh tế học hành vi Richard Thaler và học giả luật Cass Sunstein
Behavioral economist Richard Thaler and legal scholar Cass Sunstein
4:49
gọi cách sắp đặt sản phẩm tinh tế này là “lý thuyết cú hích”,
call this subtle product placement “nudge theory,”
4:52
và nó cũng hiệu quả trên mạng.
and it works online as well.
4:55
Các trang web có thể khuyến khích bạn mua thêm món liên quan
Sites might nudge you by suggesting related items to purchase
Only the first 5 minutes are free. Install the app or extension to keep watching.
DownloadRequest another language





